Een turboliquidatie is een veel gebruikte methode om vennootschappen snel te beëindigen. Schuldeisers die nog een vordering hebben, kunnen in sommige gevallen alsnog het faillissement van de vennootschap aanvragen. Dat heeft als voordeel dat de curator meer wettelijke mogelijkheden heeft om informatie te krijgen en (oud-)bestuurders aansprakelijk te stellen.

Turboliquidatie

Er is sprake van een turboliquidatie als de vennootschap ten tijde van het aandeelhoudersbesluit tot ontbinding van de vennootschap geen bezittingen (meer) heeft. De vennootschap houdt dan onmiddellijk op te bestaan. Vereffening van het vermogen van de vennootschap is niet nodig, zelfs niet wanneer er nog wel schulden zijn.

Let op: Sinds 15 november 2023 is de Tijdelijke wet transparantie turboliquidatie van kracht. Op grond daarvan moet bij een turboliquidatie meer inzage gegeven worden over de financiële positie, zodat eventuele schuldeisers kunnen zien wat er met het vermogen is gebeurd. Zie hierover: Vlieg niet uit de bocht met een turboliquidatie.

Alsnog faillissement aanvragen

Een niet-betaalde schuldeiser kan na een turboliquidatie echter nog steeds het faillissement aanvragen. Daarvoor is nodig dat voldoende aannemelijk is dat er nog wel baten zijn.

Op 5 december 2023 verklaarde de rechtbank Midden-Nederland een bouwbedrijf failliet. Dat gebeurde op aanvraag van een voormalige opdrachtgever. De turboliquidatie had kort daarvoor, namelijk op 21 juli 2023, plaatsgevonden. De rechtbank achtte het aannemelijk dat er nog baten waren, omdat in de kort voor de turboliquidatie gedeponeerde jaarrekening over 2022 nog een positief eigen vermogen was opgenomen. Hieruit leidde de rechtbank af dat er mogelijk ook ten tijde van de turboliquidatie nog vermogen aanwezig was en dat het achterwege laten van een vereffening daarvan benadelend voor schuldeisers was. Bestuurders kunnen op grond hiervan mogelijk aansprakelijk zijn en ook die aansprakelijkheidsclaim is aan te merken als een bate, zodat het faillissement van de geturboliquideerde vennootschap kon worden uitgesproken.

Tip

Heeft u als schuldeiser nog een vordering op een vennootschap die is ontbonden? Misschien zijn er nog voldoende aanwijzingen voor het bestaan van baten. In dat geval kunt u het faillissement aanvragen.

Bent u van plan om uw vennootschap te ontbinden? Let dan op de extra verplichtingen uit de Tijdelijke wet transparantie turboliquidatie.

In mijn blog ‘Vlieg niet uit de bocht met een turboliquidatie’ gaf ik al een uitgebreide toelichting op deze tijdelijke wet. Inmiddels is bekend gemaakt dat deze wet op 15 november van dit jaar in werking zal treden.

Kort gezegd beoogt deze tijdelijke wet het vertrouwen in de turboliquidatie te vergroten, door het risico op misbruik van de regeling te verkleinen en de rechtsbescherming voor schuldeisers te verbeteren. De verwachting is dat de turboliquidatie hierdoor als instrument geschikter wordt voor eenvoudige, bonafide bedrijfsbeëindigingen, waardoor het toegankelijker wordt voor ondernemers die daarvan gebruik willen maken. Deze verbeteringen hebben urgentie gekregen in verband met de verwachte toename van het aantal ondernemers dat wegens de nasleep van COVID-19 wil stoppen met zijn bedrijf.

Dit is een tijdelijke regeling voor twee jaar, met een verlengingsmogelijkheid. Het is de bedoeling dat aan het einde van deze periode beoordeeld wordt of er aanleiding bestaat om de wet permanent te maken.

Wil je hier meer over weten, lees dan mijn andere blog.

Let op de formaliteiten bij het organiseren van algemene vergaderingen!

Sinds corona zijn we gewend geraakt aan digitaal vergaderen. Het was in het begin even wennen, maar we ontdekten al gauw dat je digitaal bijna net zo goed kunt overleggen en vergaderen als fysiek. En we doen het nog steeds. En dankzij een tijdelijke noodwet mochten ook allerlei formele vergaderingen digitaal gehouden worden. Dat gold bijvoorbeeld voor de algemene vergadering van aandeelhouders van een BV. Ik schreef hier al eerder over.

Dankzij noodwet was digitaal vergaderen tijdelijk mogelijk

Zonder die noodwet moet een algemene vergadering fysiek plaatsvinden. Hooguit kunnen deelnemers via een elektronisch communicatiemiddel en als aan bepaalde eisen is voldaan, deelnemen aan de vergadering. Het wordt dan als het ware een hybride vergadering. Maar daarvoor is wel nodig dat de statuten uitdrukkelijk de deelname via een elektronisch communicatiemiddel toestaan. En dat is bij lang niet alle BV’s het geval. Want een hybride veergadering is pas sinds 2007 mogelijk en er zijn nog heel veel BV’s met oudere statuten waarin de mogelijkheid van hybride vergaderen niet is opgenomen.

In corona-tijd moest er toch vergaderd en besloten worden, ook als men niet fysiek bij elkaar kon (of wilde) komen. Daarom kwam de tijdelijke noodwet die regelde dat men bij alle BV’s digitaal kon vergaderen en toch rechtsgeldige besluiten kon nemen.

Sinds 1 februari 2023 geen digitale algemene vergaderingen meer mogelijk

Deze mogelijkheid uit de tijdelijke noodwet heeft bestaan tot 1 februari 2023. Vanaf die datum moeten vergaderingen weer plaatsvinden op de manier die in de statuten staat. Dat betekent dat dat een volledig digitale vergadering niet meer mogelijk is en dat de vergadering in elk geval fysiek gehouden moet worden. Alleen als de statuten dat toestaan, kunnen vergadergerechtigden digitaal aan de fysieke vergadering deelnemen.

Check de voorschriften voor rechtsgeldige vergaderingen

Het is belangrijk dat men voldoet aan de wettelijke en statutaire voorschriften voor het organiseren en het houden van algemene vergaderingen. Het niet voldoen aan die voorschriften kan gevolgen hebben voor de rechtsgeldigheid van de genomen besluiten. Wilt u weten wat die voorschriften zijn? Download dan onze whitepaper ‘Wat komt er allemaal kijken bij een Algemene Vergadering’.

Heeft u na 1 februari 2023 toch volledig digitaal vergaderd, dan is het raadzaam om de genomen besluiten zo spoedig mogelijk te laten bekrachtigen. Uiteraard moet dan wel aan alle voorschriften worden voldaan. Dat kan door ofwel een nieuwe (fysieke) vergadering bijeen te roepen, ofwel door een aandeelhoudersbesluit buiten vergadering te (laten) nemen. 

In de toekomst wordt digitaal vergaderen wel weer mogelijk

De regering heeft inmiddels een wet in voorbereiding om digitaal vergaderen definitief mogelijk te maken. De Raad van State heeft daarover al geadviseerd. Het wetsvoorstel zal binnenkort bij de Tweede Kamer ingediend worden. Omdat we nog maar aan het begin van het wetgevingstraject staan, is het niet te verwachten dat deze nieuwe wet al snel in werking kan treden. Zeker dit jaar en vermoedelijk ook volgend jaar zullen de algemene vergaderingen dus op zijn minst een fysieke component moeten hebben.

Over de inhoud van de nieuwe wet voor digitale algemene vergaderingen leest u binnenkort in het volgende blogartikel.

Dat bestuurders van rechtspersonen persoonlijk aansprakelijk kunnen zijn voor onbehoorlijk bestuur, is algemeen bekend. Minder bekend is dat ook zogenaamde feitelijk beleidsbepalers aansprakelijk kunnen zijn. Een feitelijk beleidsbepaler is iemand die formeel geen bestuurder is, maar zich wel feitelijk als bestuurder gedraagt. Het klassieke voorbeeld is de persoon die achter de schermen aan de touwtjes trekt en die een stroman als bestuurder heeft aangesteld. De stroman handelt dan geheel volgens de instructies van de feitelijk beleidsbepaler.

De Hoge Raad heeft op 24 maart 2023 beslist dat iemand ook als feitelijk beleidsbepaler kan worden aangemerkt als hij/zij zich slechts een deel van de bestuursbevoegdheid heeft toegeëigend. Het is dus niet vereist – zoals eerder werd gedacht – dat een feitelijk beleidsbepaler de rechtspersoon bestuurt in plaats en met terzijdestelling van het formele bestuur. Hierdoor kan iemand eerder als feitelijk beleidsbepaler worden aangemerkt, en – als er sprake is van onbehoorlijk bestuur – persoonlijk aansprakelijk worden gesteld.

In de casus waarover de Hoge Raad oordeelde, ging het om iemand die niet formeel bestuurder was, maar toch zeer vergaande bemoeienis had met de totstandkoming en uitvoering van de financiering voor de bouw van een bedrijfspand. Dit bleek onder meer uit het feit dat deze persoon aan de bank had laten weten dat zij de facturen zou paraferen waarmee de vennootschap over het ter beschikking gestelde bouwdepot kon beschikken. Het ging hier om typische bestuurstaken, zodat deze persoon als feitelijk beleidsbepaler werd aangemerkt. Het feit dat zij zich met andere bestuurstaken niet had beziggehouden en haar bemoeienis beperkt was gebleven tot de financiering van het bedrijfspand hielp haar niet om aan aansprakelijkheid te ontkomen.

De invulling die de Hoge Raad hiermee geeft aan het begrip feitelijk beleidsbepaler kan grote gevolgen hebben voor de praktijk. Het is immers niet ongebruikelijk dat naast de bestuurders zelf ook andere personen in enige mate betrokken kunnen zijn bij het besturen van rechtspersonen. Deze personen lopen dus een groter risico om als feitelijk beleidsbepaler persoonlijk aansprakelijk te zijn.

Waar moeten we dan aan denken? Voor wie geldt dit met name?

In de eerste plaats lopen commissarissen en (groot)aandeelhouders een groter risico om als beleidsbepaler aangemerkt te worden. Zij zijn uit hoofde van hun functie, respectievelijk positie, nauw betrokken bij het bestuur van de rechtspersoon en kunnen soms in de verleiding komen om (onbewust) op de stoel van de bestuurders te gaan zitten. Dat is bijvoorbeeld het geval wanneer zij hun positie en invloed gebruiken om aan het bestuur voor te schrijven hoe ze in een concreet geval moeten handelen. Hoewel de statuten kunnen bepalen dat de RvC en/of de AvA instructies mogen geven aan het bestuur, kan het dus riskant zijn om van deze instructiebevoegdheid gebruik te maken. Ook commissarissen en aandeelhouders, die goedbedoeld het bestuur helpen door sommige taken van de bestuurders over te nemen – bijvoorbeeld omdat de bestuurders zelf daarvoor niet de benodigde competenties of tijd hebben – lopen een vergroot risico.

In de tweede plaats kunnen ook bepaalde werknemers van de rechtspersoon een groter risico lopen. Dit geldt vooral voor functionarissen uit het hogere management aan wie – formeel of de facto – dusdanig veel bevoegdheden zijn gedelegeerd, dat hun handelen feitelijk neerkomt op het uitvoeren van een deel van de bestuurstaak. Ik denk bijvoorbeeld aan een organisatie met één formeel bestuurder, die alle financiële zaken volledig overlaat aan de manager financiën.

De hierboven genoemde uitspraak van de Hoge Raad betrof een geval waarin een vennootschap failliet verklaard was en de curator de feitelijk beleidsbepaler persoonlijk aansprakelijk had gesteld. Feitelijk beleidsbepalers kunnen echter ook door crediteuren van een rechtspersoon aansprakelijk gesteld worden, zonder dat er sprake is van een faillissement. Naar mijn verwachting kan de besproken uitspraak van de Hoge Raad ook in die gevallen ertoe leiden dat iemand sneller als beleidsbepaler aansprakelijk gesteld wordt.

Conclusie en advies

Om ongewenste aansprakelijkheidsrisico’s te voorkomen is het belangrijk om te controleren of de taakverdeling binnen uw organisatie geen bestuursbevoegdheden heeft belegd bij andere personen dan de bestuurders. Daarnaast doet men er verstandig aan om te checken of men zich in de praktijk ook houdt aan de formele taakverdeling.